De Dao Deh Jing in mijn vertaling:
DE OORSPRONKELIJKE MYSTIEKE WIJSHEID VAN DE DAO DEH JING
Deze vertaling is gebaseerd op de karakters van zes oude Chinese versies van het geschrift, daarna nog eens bezien aan de hand van het commentaar op een 7e versie, de ‘5000 karakter Dao Deh Jing’, door een 7e eeuwse daoïstische abt, Cheng Xuangjing (zie de Bibliografie).
Op deze website staan naast het Voorwoord wat delen uit Inleiding van het boek en de vertaling van een aantal hoofdstukken. Daarnaast nog als “Proeve van vertaling” het gehele derde hoofdstuk vanuit de Chinese karakters.
Voorwoord:
De vele vertalingen van de Dao Deh Jing gaan vrijwel allemaal uit van het geschrift van Lao Zi als zijnde politiek-filosofisch met wat mystieke trekjes. Deze standaardvisie wordt helaas zelden expliciet vermeld. Vanuit mijn langdurige beoefening van (Zen) meditatie kijk ik kritisch naar deze interpretatie van de leer van de Oude Meester. Zijn ‘leer zonder woorden’ (zie H.2) vormt een van de grondslagen van Zen. Het is m.i. net als het (zen)boeddhisme en de Advaita vedanta een mystieke leer die gaat over verlichting, wijsheid en meditatie. Door deze zen-visie als uitgangspunt te nemen kom ik tot een behoorlijk andere interpretatie c.q. vertaling van de teksten waarin de oorspronkelijke mystieke leer beter tot zijn recht komt. Deze visie is enerzijds gebaseerd op een wetenschappelijke en analytische werkwijze door vergelijking van de karakters in zes oude Chinese versies, anderzijds op de inhoud en strekking van de oudste daoïstische geschriften, de Guanyinzi, de Liezi, de Zhuangzi en de Nei Yeh.
Daarnaast ga ik er vanuit dat inzicht in deze teksten door vergelijking met andere mystieke leren zoals Zen en langdurige meditatie mede heeft bijgedragen aan de juiste interpretatie. Meditatie beoogt wat Zhuang Zi noemt ‘het laten vallen van geleerdheid en kennis’, leidend tot ‘Grote kennis’ of ‘Weten’ dieper gaand dan de ‘kleine kennis’ van de geleerde.
Is dit dan de ‘definitieve’ vertaling van de Dao Deh Jing?
Nee, die is er niet en die zal er ook nooit zijn. Deze vertaling brengt het geschrift veel dichter bij de leer van Zhuang Zi, Zen en andere mystieke stromingen. Ook vroegere en hedendaagse Wijzen zoals zenmeesters en Eckhart Tolle waarderen de Dao Deh Jing juist als mystiek werk, gericht op verlichting.
Uit de Inleiding
Vanuit mijn beoefening van Zen meditatie sinds 1980 heb ik naast het Indiase boeddhisme ook de andere wortel van Ch’an/Zen bestudeerd, namelijk het Chinese daoïsme. De Dao Deh Jing, toegeschreven aan Lao Zi, is dan naast de Zhuangzi het belangrijkste geschrift. Rond het jaar 2000 ben ik mij hierin gaan verdiepen. In de loop der jaren bleek mij steeds meer dat er rondom de leer van Lao Zi een aantal misverstanden zijn gerezen. Daardoor is zijn oorspronkelijke mystieke wijsheidsleer sterk vervormd. Dit boek is een poging om deze mystieke wijsheid weer bloot te leggen. De misverstanden:
– Lao Zi zou een filosoof zijn die politieke adviezen aan heersers gaf, net zoals Confucius.
– De Dao Deh Jing zou als ‘boek’ door Lao Zi geschreven zijn op verzoek van de grenswachter Guan Yin Zi/Yin Xi toen hij over een bergpas naar het ‘Westen’ trok.
Vertalingen van de Dao Deh Jing:
De tientallen vertalingen die ik heb bestudeerd zijn vrijwel allemaal gebaseerd op of tenminste beïnvloed door maar één tekstversie van de Dao Deh Jing, die van de filosoof Wang Bi uit de 2e eeuw n.C. die het geschrift interpreteerde en becommentarieerde als deels mystiek, deels politiek-filosofisch. In het oude China circuleerden er wel honderden tekstversies van het geschrift.
Veel als vertaling uitgegeven boeken met of over de Dao Deh Jing bleken hertalingen te zijn vanuit oudere, vooral Engelstalige vertalingen, zonder dat dit expliciet vermeld wordt. Ook de visie van de auteur op de leer van Lao Zi wordt zelden vermeld, hoewel deze essentieel is voor de vertaling. Vertalen is interpreteren! Ik deel de visie van Kristofer Schipper op de Dao Deh Jing als meditatief. Ook Woei-lien Chong (2016) geeft aan: “De Dao Deh Jing en de Zhuangzi moeten niet gelezen worden als ‘filosofie’ in de moderne zin van het woord, omdat er duidelijk sprake is van een uitnodiging tot zelftransformatie”.
Uiteindelijk heb ik, uit onvrede met alle mij bekende vertalingen, besloten zelf een directe vertaling van het geschrift te maken op basis van zes oude Chinese tekstversies van het geschrift. Daarbij heb ik geprobeerd het beeld van het mondelinge onderricht van Lao Zi realistischer te maken door het weer te geven in gespreksvorm, zoals dit ook steeds in de Liezi en de Zhuangzi beschreven wordt. Gesprekken uit beide geschriften tussen Lao Zi en leerlingen en toehoorders zijn opgenomen in de Biografische Beschrijving in dit boek.
Sleutelbegrippen:
Werkend aan de vertaling vanuit de Chinese karakters bleek dat er vier vaak terugkerende sleutelbegrippen zijn die zowel politiek-filosofisch als meditatief geïnterpreteerd kunnen worden. Deze staan steeds in de toelichting op de teksten vermeld, hier een kort overzicht:
De eerste sleutel is het karakter 治Zhi4 dat vertaald kan worden als heersen, regeren, maar ook als helend beheersen van het Zelf, meditatie zoals in hoofdstuk drie.
De tweede sleutel, het karakter 國Guo2 kan staat of land betekenen maar ook innerlijke staat, staat van zijn of innerlijk land, innerlijke sfeer.
國Wang2, de derde sleutel, in het Engels ‘sovereign’, soeverein, wordt in de standaardvertalingen gezien als koning, heerser, maar is hier vertaald als onafhankelijk, ongeconditioneerd of gezien de context als majestueus, groots en heeft dan betrekking op de Wijze, niet op een heerser.
De vierde sleutel, 君Jun1 betekent zoiets als edele of heer, maar is ook te interpreteren als ‘edele volgeling van de Dao’.
Deze hantering van de sleutelbegrippen geeft een heel andere vertaling van vooral de zgn. politiek gerichte hoofdstukken zoals H.3, H.65 en H.80. Deze worden er logischer door en meer in overeenstemming met de andere mystieke teksten zoals in de hoofdstukken 1,10, 25 en 81. Ook in de tekst per hoofdstuk is er meer sprake van coherentie in de uitspraken.
Het karakter民Min2 wordt hier meestal vertaald door (als) mens i.p.v. mensen of ‘volk’
Vereisten:
Bij de vertaling heb ik rekening gehouden met de vereisten zoals geformuleerd door verschillende schrijvers:
Mansvelt Beck wijst er al in 2002 in zijn vertaling op ‘dat de meeste van de honderden vertalingen van de Dao Deh Jing die in de afgelopen 120 jaar verschenen, op een heel bijzondere manier oneerlijk zijn. Zij geven het denken van de vertaler weer, en niet per definitie dat van Lao Zi.’ Hij wijst erop dat vrijwel alle vertalingen gebaseerd zijn op maar één versie van het geschrift, de versie van Wang Bi en vertaalt zelf de oudere, behoorlijk andere versie van Hesshang Gong. Vroege vertalers als Legge en Julien hebben zes resp. acht versies gebruikt waaronder die van Hesshang Gong en Wang Bi.
Kristofer Schipper wijst erop dat veel ‘vertalingen’ een aloud recept volgen: ‘men neme drie of meer oude vertalingen van anderen, en mengt die zorgvuldig, daarna zeeft men het men het mengsel door zijn persoonlijk raamwerk, brengt het op smaak naar eigen goeddunken en giet het in eigentijdse vorm, om het vervolgens als de nieuwste vertolking op de markt te brengen.’ Een vertaling dient volgens Schipper op Chinese karakters gebaseerd te zijn en geen hertaling te zijn vanuit andere vertalingen.
Op basis van verdere vereisten zoals genoemd door andere auteurs over de DDJ en het daoïsme heb ik een aantal vereisten opgesteld waaraan een vertaling – ook deze! – moet voldoen. Ik laat het aan de lezer over om te beoordelen of mijn vertaling inderdaad daaraan voldoet!
Resumerend kom ik tot een aantal aan een nieuwe vertaling van de Dao Deh Jing te stellen eisen:
Het moet een directe vertaling zijn vanuit de Chinese karakters als zodanig, geen hertaling op basis van eerdere vertalingen waarin zinnen gevormd worden.
- De vertaler vermeldt de Chinese versie(s) gebruikt als basis voor de vertaling.
- De vertaler dient ruime ervaring met meditatie te hebben; anders weet je niet waarover je schrijft.
- De vertaler dient over enige filosofische kennis te beschikken.
- De vertaler dient over kennis van/een ruime belezenheid te beschikken in andere mystieke en meditatieve stromingen zoals Yoga, Zen en Advaita vedanta.
- De teksten in de DDJ dienen intern en onderling coherent te zijn en te passen in een ruimere visie.
- Er dient te worden aangegeven dat Lao Zi niet de schrijver was, maar dat het als geschrift na orale overdracht rond 350 v. C. op bamboestroken is genoteerd (zoals de Guodian DDJ), later op zijde (de MWD-versies). Het gaat dus om uitspraken van de Oude Meester, gedaan in gesprekken met leerlingen en toehoorders.
- De visie van de vertaler op de leer van Lao Zi wordt vermeld. Dit gebeurt zelden, Schipper en Girling zijn uitzonderingen.
Een paar vertaalde hoofdstukken uit de DDJ:
De vertaling van H.3:
Voor jou, als mens, geldt:
Hecht geen belang aan je superieur voelen
dan word je er ook niet door getroebleerd.
Hecht geen waarde aan kostbare zaken,
dan voorkom je de neiging je deze toe te eigenen.
Geef geen aandacht aan begeerte en verlangen
dan voorkom je onrust (in je Geest)
De Wijze beoefent op een natuurlijke manier
een helende methode van beheersing (van het Zelf)
Hij leegt zijn ‘Hart’, zijn denken/voelen
vult de ‘buik’,
verzwakt begeerte
versterkt zijn botten
Hij zorgt ervoor dat hij als mens permanent zonder kennis en verlangen is
(Hij let erop dat geleerdheid hem niet overmant)
Door inzicht komt hij niet op het idee vanuit zijn ego
betrokken te handelen en daar mee uit!
Door deze methode van genezende zelfbeheersing:
is er niets wat niet gewoon, natuurlijkweg volbracht wordt
Toelichting op H.3: (zie de Proeve van vertaling op deze site voor de directe vertaling van de Chinese karakters)
De Wijze beoefent op een natuurlijke manier een helende methode van beheersing van het Zelf: het sleutelkarakter治Zhi4 wordt vaak vertaald als ‘regeren of heersen’, en dan volgen in H.3 aanwijzingen voor een heerser om zijn volk eronder te houden.Hier vertaal ik Zhi4 (op basis van de vertalingen van Cheng Xuanying, Correa en Hamill) als ‘een helende methode van beheersing van het Zelf’, meditatie.‘Helend’ wordt in standaardvertalingen meestal weggelaten. Zie ook het commentaar van Reid bij H.16: sovereignty of the heart-mind (Xin)”.
Lao Zi in de Wenzi: ‘Wijsheid heeft niets van doen met het regeren of heersen over anderen, maar het gaat om het beheersen van het Zelf.’
Hij leegt zijn ‘Hart’, zijn denken/voelen Het ‘Hart’, Xin, staat voor het denken/voelen, het Engelse mind. In Lao Zi’sQing Jing Jing: ‘Maak het Hart grondig leeg dan komt het Zelf tot Zuivere Leegte.’
vult de ‘buik’:Hier mee wordt gedoeld op het energiecentrum in het lichaam even onder de navel, in het latere daoïsme de ‘onderste Dantian’ genoemd, bij Zen de ‘Hara’; bij yoga de tweede (buik)chakra.
verzwakt begeerte:het laten varen van verlangen en begeerte wordt bij alle vormen van meditatie genoemd.
versterkt zijn botten: Tijdens meditatie met concentratie op de ‘buik’, de Hara, voelt het lichaam krachtiger, energieker.
Hij let erop dat geleerdheid… Lao Zi laat over ‘geleerdheid’ o.a. in H.5 een waarschuwing horen: ‘Veel geleerde praatjes leiden snel tot desinteresse. Richt je liever op hetgeen in jezelf is, je eigen Geest, het Zelf!’
Zhuang Zi: ‘Een geleerde beschikt niet over ware kennis, over weten, redeneren lijdt niet tot ware wijsheid. Een Wijze houdt zich niet bezig met deze zaken.’ (ZZ H.22 eigen hertaling).
De vertaling van H.6:
[Lao Zi over de Geest:]
Wie zijn diepste Geest zuiver houdt
staat buiten leven en dood.
Dat kan je terecht benoemen als
het mysterie van de (vrouwelijke) overgave
Deze overgave is de poort tot de oorsprong
van alle verschijnselen,
van het Universum, Hemel en Aarde
Het Universum ademt als het ware,
ononderbroken, zacht, moeiteloos
Toelichting op H.6:
Deze vertaling wijkt sterk af van de gebruikelijke vertalingen. Veel vertalers geven toe dat ze de eerste regels van deze tekst niet of niet geheel begrijpen en gebruiken termen als ‘dal’, bijvoorbeeld Duijvendak: ‘Een dalgeest sterft niet’. Schipper: ‘De godin van het dal sterft niet’, maar hij was daar niet tevreden over, bleek uit correspondentie met hem.
Mansvelt Beck geeft in zijn vertaling van de DDJ aan dat in de versie van Hesshang Gong het karakter voor dal een extra element heeft met een geheel andere betekenis, nl. ‘zuiver houden’. De tekst wordt dan: ‘Wie zijn diepste geest zuiver houdt zal niet sterven’, door mij geïnterpreteerd, geïnspireerd door Zen, als ‘staat buiten leven en dood’.
Zenmeester Hakuin:
“Als je niet wilt sterven, sterf dan nu!
Als je eenmaal sterft, de Grote Dood sterft, Verlicht bent,
de Dao hebt verworven, in eenheid verkeert met de Dao,
sterf je nooit weer!” (Zie ‘De Zenmeester die blafte’, T.74)
Het gaat in dit hoofdstuk om aanwijzingen voor meditatie. Vergelijkbare teksten van Lao Zi staan in de volgende twee aan Lao Zi toegeschreven geschriften (opgenomen in mijn boek ‘Mediteren met Lao Zi’):
‘De mensen bereiken het zien van de Dao niet,
omdat het Hart misleid is.
Misleiding van het Hart betekent dat de Geest onzuiver is’ (Qing Jing Jing vers 16)
‘Je bent niet langer gebonden aan leven en dood’ (Nei Riyong Jing vers 11)
Deze overgave is de poort tot de oorsprong, de Dao; overgave speelt bij meditatie en religies een wezenlijke rol. Naar de ‘ononderbroken, zachte en moeiteloze ademhaling’ wordt ook verwezen in de hoofdstukken 4 en 10 van de DDJ.
De vertaling van H.65:
De Aloude Meesters van de Dao
hielden zich niet bezig
met het (laten) verwerven van kennis of geleerdheid
maar gaven de voorkeur aan een-voud
Door een ‘helende methode van zelfbeheersing’
voorkwamen zij problemen
Het innerlijke land proberen te beheersen
door middel van kennis en concepten
leidt tot geestelijke armoede
Het innerlijke land beheersen
door kennis te laten vallen is een goede zaak
Dit te begrijpen leidt tot een diep inzicht in de eigen aard,
de hoogste Deh
Wie dit echt begrijpt neemt dit onderzoek (van de Geest)
als maatstaf, als model
Wie voortdurend dit model toepast
kan het diepste inzicht,
de hoogste Deh bereiken
Hoe diep dit inzicht, hoe hoog en verreikend de Deh!
Door deze toe te passen kan je als levend wezen
terugkeren in en meegaan met
de grote doorstroom (de DaDao)
Toelichting op H.65:
Al in de tekst van H.3 verwerpt Lao Zi de ‘geleerdheid’; een-voud kan de betekenis hebben van één zijn met de Dao, maar hier ook van zich onthouden van verwarrende filosofische kennis. Voor de ‘helende methode van zelfbeheersing’, Zhi4, meditatie, verwijs ik naar H.3, 12, 57,59 en 60).
In deze tekst komen de sleutelbegrippen Zhi4 en Guo2 beide voor. Door ze te vertalen vanuit de meditatieve visie heeft dit hoofdstuk hier een heel andere inhoud dan in de standaard-vertalingen die uitgaan van ‘heersen’ en ‘het land besturen’.
Het innerlijke land, (het Zelf), beheersen
door kennis te laten vallen is een goede zaak
Net als eerder (H.57 en H.59) heb ik voor het sleutelbegrip 國 Guó2 in plaats van ‘land, volk of staat’ gekozen voor ‘innerlijk land’. Zoals Schipper weergeeft kunnen ‘land en volk’ gebruikt worden als metaforen voor het menselijk lichaam en de krachten die het bezielen; “Het innerlijke land verkennen is een zeer oude vorm van meditatie”(Schipper bij zijn vertaling van de DDJ H.10). Hierdoor is weer een van de politiek-filosofisch vertaalde teksten in de DDJ weer te geven als meditatieve tekst – en bovendien veel logischer. Ook Schipper geeft bij zijn toelichting op dit hoofdstuk aan dat de tekst net als bij H.3 niet gaat over de gebruikelijke interpretatie als ‘de politiek van het onnozel gehouden volk’ zoals te lezen in de meeste vertalingen.
Wie voortdurend dit model, deze ‘helende methode’ toepast
kan het diepste inzicht,
de hoogste Deh bereiken
Hoe diep dit inzicht, hoe hoog en verreikend de Deh!
Proeve van vertaling: Hoofdstuk 3 van de Dao Deh Jing.
Dit hoofdstuk geef ik als voorbeeld van de werkwijze bij de vertaling van het gehele geschrift vanuit de Chinese karakters. Niemand weet wat Lao Zi precies gezegd heeft en wat daarvan is opgenomen in de DDJ. Daarnaast is de taal na 2500 jaar veranderd net als de Chinese karakters. En dan zijn er ook nog de specifieke vertaalproblemen van de karakters naar een westerse taal.
Hoe heb ik geprobeerd dit op te vangen?
- door zes Chinese basisversies van het geschrift te gebruiken waarbij de nadruk ligt op de oudste versies
- door een wetenschappelijk/analytische werkwijze. Naast de hierboven genoemde Correa, Hatcher en Klaus zijn veel vooral directe vertalingen met elkaar vergeleken.
- daarna is nog gekeken naar de recent (2022) uitgekomen vertaling met commentaar van de 7e-eeuwse Chinese daoïstische abt Cheng Xuanying.
- door een meditatief/intuïtieve werkwijze. Over de teksten is vaak gemediteerd en mede daardoor (serendipiteit?) kwam de m.i. meest juiste benaderingswijze en vertaling tot stand. Zoals Mu Soeng in zijn vertaling van de Xinxinming, het lied van de derde Zenpatriarch aangeeft: The challenge in writing about Chan and Buddhist teachings is the care that needs to be taken in transporting a “zendo understanding” (that is, insights gained in intensive meditation training through talks by teachers as well as one’s own going deep within) to a “library understanding” – die het gevolg is van de wetenschappelijke werkwijze.
- door een tweede vergelijkende werkwijze in de zin dat er steeds gekeken is naar vergelijkbare uitspraken uit andere mystieke tradities zoals Zen, Advaita Vedanta en Yoga. Dat vindt U regelmatig terug in de commentaren per hoofdstuk.
- De sinologie gaat er in de standaardvisie volledig aan voorbij dat alle met Lao Zi bekend zijnde mystici: Zenmeesters, Advaita leraren zoals Balsekar, Smit en bijvoorbeeld Eckhart Tolle, Lao Zi zien als mysticus, als verlichte leraar en niet als filosoof.
De specifieke vertaalproblemen van de klassieke Chinese taal en karakters naar een westerse taal worden genoemd door o.a. Mansvelt Beck en Chen Zhi-qiang:
- het onderwerp en het lijdend voorbeeld van een zin als dit de derde persoon betreft worden weggelaten, bijvoorbeeld “toen Laura geld aan Joanna had gegeven ging ze weg. Wie ging er weg? Joanna of Lauren?
- Er zijn (vrijwel) geen leestekens: ‘A woman without her man is nothing. Wat staat er: A woman: without her, man is nothing of A woman without her man is nothing?
- Elk Chinees karakter heeft meerdere betekenissen, al dan niet goed af te leiden uit het zinsverband. Dao kan weg, zelf, bron, manier, lopen etc. betekenen maar is in wezen niet te vertalen! – onbenoembaar.
- Er is geen specifiek woord voor hij, zij, hem. Zie waar dat toe leidt in H.3 vers 2: regel 3
- Zonder begrip van de context, gebaseerd op een expliciete visie kan een vertaling tot onzin leiden. Een voorbeeld, het woord ‘broek’ kan in het Nederlands ‘pantalon’ betekenen, maar ook ‘bos’. Iemand die het Nederlands niet beheerst en geen weet heeft van de context zou ‘Broek op Waterland’ vanuit een woordenboek kunnen vertalen als ‘zwembroek’.
De werkwijze die hier gebruikt is om de Dao Deh Jing te vertalen wordt nu verder toegelicht aan de hand van de vertaling van het gehele Hoofdstuk 3. Vooral dit derde hoofdstuk vraagt een uitgebreidere uitleg van en commentaar op de vertaling daar deze tekst in de DDJ de eerste en misschien wel sterkste aanleiding geeft tot het misverstand van Lao Zi als politiek filosoof. Vrijwel elke traditionele vertaling van vooral het tweede vers van dit hoofdstuk is vanuit een zodanige visie gedaan dat er politieke uitspraken lijken te staan met aanwijzingen voor een ‘Heerser’ hoe hij zijn volk arbeidzaam en dom moet houden!
Vaak leidt dat tot een gebrek aan coherentie binnen een tekst en tussen de teksten onderling. Zo beschrijft Jan de Meyer (2023) dat (het 2e vers van) H.3 ervoor pleit het volk onwetend te houden: de harten dienen te worden geleegd, maar de buiken gevuld; verlangens dienen te worden geëlimineerd, maar de botten versterkt’. Maar bij de beschrijving van de Zuowang Lun in hetzelfde boek stelt Jan de Meyer dat Lao Zi stelt: ”Hij maakt zijn geest leeg maar zijn buik vol”. Het ontgaat hem blijkbaar dat met de ‘buik’ de onderste Dantian in het daoïsme bedoeld wordt (Zen: de Hara, Yoga de 3e chakra) Een belangrijk energiecentrum!
Vanuit de visie van Lao Zi als meditatieleraar, als verlichte leraar, luidt de vertaling geheel anders. Hiervoor wordt gebruik gemaakt van de Chinese karakters zoals deze voor dit hoofdstuk vrijwel identiek in de zes hier gebruikte weergaven van de DDJ van Nina Correa staan. Er volgt een weergave van een of meer traditionele vertalingen per regel en per vers en de meditatieve interpretatie. De vertaling van elk (ook fonetisch weergeven) karakter volgt de Engelse vertaalmogelijkheden van vooral Nina Correa. 民Min2 wordt hier steeds vertaald door (als) mens i.p.v. mensen of ‘volk’
H.3 Vers 1 regel 1
不 bu4 niet, geen, niet doen(de)
上 shang4 superieur, boven, hoger niveau
賢(贤) xian2 waardevol, van waarde, deugdzaam
使 shi3 veroorzaken, laten doen/ontstaan
民 min2 mens, de mensen, volk, mensheid
不 bu4 niet, geen, niet doen(de)
爭 zheng1 argumenteren, disputeren, vechten
In de interpretatie van Bartho Kriek:
Eer niet de eerbiedwaardigen en de mensen gaan niet wedijveren
Een tweede: (Roel Houwink)
Wie niet voortdurend de deskundigen in het licht van de schijnwerpers plaatst, voorkomt dat de menigte twistziek wordt
Daartegenover stel ik als vertaling als aanwijzing van Lao Zi voor de innerlijke houding van zijn toehoorders:
“Voor jou, als mens, geldt:
Hecht geen belang aan je superieur voelen
dan word je er ook niet door getroebleerd”.
Vers 1 regel 2
不 bu4 niet, geen, niet doen(de)
貴(贵) gui4 kostbaar, geprezen, bijzonder
難得(nan2de2) moeilijk verkrijgbaar, zeldzaam
之 zhi1 zijn, haar, hun
貨(货) huo voorwerpen, koopwaar, zaken
使 shi3 veroorzaken, laten doen/ontstaan
民 min2 mens, de mensen, volk, mensheid
不 bu4 niet, geen, niet doen(de)
為(为 wei2 handelen, worden, doen
盜(盗) dao4 stelen, beroven, toe eigenen (niet het begrip
Dao 道)
Een traditionele hertaling: (Roel Houwink)
“Moeilijk verkrijgbare goederen niet telkens weer onder de publieke aandacht brengen draagt ertoe bij dat roofovervallen uitblijven”
Een traditionele vertaling op basis van de DDJ van Hesshanggong (vert. Mansvelt Beck)
“Wie geen aanzien geeft aan moeilijk te verkrijgen waren
Houdt zijn volk buiten diefstal”.
Hier luidt de vertaling als advies van een meditatieleraar aan leerlingen:
“Hecht (als mens) geen waarde aan kostbare zaken,
dan voorkom je de neiging je deze toe te eigenen”.
Vers 1 regel 3
不 bu4 niet, geen, niet doen(de)
見 jian4 zien, opmerken, herkennen, aandacht geven aan
可 ke3 bereid zijn, overeenstemmen, toestaan
欲 yu4 verlangen(d), gewenst, nodig (zijnde)
使 shi3 veroorzaken, laten doen/ontstaan
民 min2 mens, de mensen, volk, mensheid
不 bu4 niet, geen, niet doen(de)
亂 luan4 chaos, desorganisatie
Een traditionele interpretatie: (Bartho Kriek)
“Toon niet wat begeerlijk is, en de harten
van de mensen raken niet in verwarring`
De vertaling van Mansveld Beck:
“Wie niets begeerlijks ziet,
houdt zijn hart buiten beroering”.
Deze ligt niet ver van de vertaling hier:
“Geef (als mens) geen aandacht aan begeerte en verlangen
dan voorkom je (innerlijke) onrust.”
Vers 2
De lezer zal zien dat het hier gaat om de houding van de Wijze of zijn leerlingen en niet zoals in de meeste traditionele vertalingen om aanwijzingen voor een Wijze (heerser) die de hoofden van zijn onderdanen leeg maakt, hun buiken vult, hun wil verzakt en hun ‘botten’ versterkt. Door de hier gehanteerde visie dat Lao Zi aanwijzingen geeft voor meditatie in plaats van richtlijnen voor een heersende Wijze, is de vertaling sterk afwijkend van de standaard vertalingen.
De Chinese karakters, vertaald vanuit het Chinees naar het Engels en vandaar naar het Nederlands luiden bij de 1e regel van dit tweede vers:
Vers 2 regel 1
是 shi4 wat van nature juist en correct is
以 yi3 voor (betreffende, omdat, door middel van)
聖人 sheng4ren2 Wijze, wijs persoon
之 zhi1 zijn, haar, hun, jouw, eigen
治 zhi4 een methode van helend
(be)heersen
也 ye3 (pauze)
Traditionele vertalingen
“Om die redenen zal de Wijze door zijn bestuur” (Victor Mair)
“Regeer met wijs beleid”. (H. van Pinksteren)
Hier wordt luidt de vertaling van de eerste regels:
“De Wijze beoefent op natuurlijke wijze
een helende methode van beheersing (van het Zelf)
Deze vertaling – waarin dus het bestuurs- of heersersidee vervangen is door het veel eerder toepasselijke ‘beheersen van het Zelf’ – past ook beter bij een aantal hartenkreten van Wijzen in de Zhuangzi (H.7 I en II vert. Schipper): “Ik vraag je: als een heilig mens orde schept, houdt hij zich dan soms bezig met uiterlijkheden? Eerst zorgen dat bij jezelf alles goed in orde is, en dan pas handelen”. “Waarom wil je dan nog mijn Hart beroeren met de ordening van de wereld?”.
治 Zhi4, helend beheersen: in alle door mij gelezen vertalingen wordt het helende karakter van deze wijze van mediterende beheersing van het zelf weggelaten, waarschijnlijk omdat dit niet past in de politieke visie van de vertaler. Dit helende karakter is juist essentieel, zowel in de betekenis van fysiek en psychologisch genezend als wel ‘helend’ in de zin van ‘heel’ worden, weer deel uitmaken van het geheel, terugkeren inde Dao.
In de vertaling van de DDJ is dit een van de belangrijkste sleutelbegrippen, wijzend op meditatie, beheersing van het zelf i.p.v. ‘heersen’ of ‘besturen’.
Vers 2 regel 2
虛 xū1 leeg, leeggemaakt, niets bevattend
其 qí2 hij, zij, het, zijn, haar, hun
心 xīn1 hart, denken/voelen (En: mind)
In de vertaling van H. van Pinksteren resp. Bartho Kriek:
Leeg de harten Hun hart leegmaken
In mijn vertaling:
“Hij (De Wijze) leegt zijn ‘Hart’, zijn denken/voelen”
Vers 2 regel 3
實 shí2 stevig, vol, voldaan
其 qí2 hij, zij, het, zijn, haar, hun
腹 fù 4 (onder)buik, maag
In de vertaling van H. van Pinksteren resp. Bartho Kriek:
vul de buiken hun maag vullen
In mijn vertaling:
Hij vult de ‘buik’ (in Zen: de hara, in Yoga de derde chakra)
Vers 2 regel 4
弱 ruò4 verzwak, verminder
其 qí2 hij, zij, het, zijn, haar, hun
志 zhì4 wil, begeerte, verlangen
In de vertaling van H. van Pinksteren resp. Bartho Kriek:
hun wil verzwakken stil de ambities
In mijn vertaling:
Hij verzwakt zijn begeerte
Vers2 regel 5
強 qiáng2 sterk, versterkt, vastbesloten
其 qí2 hij, zij, het, zijn, haar, hun
骨 gǔ3 botten
In de vertaling van H. van Pinksteren resp. Bartho Kriek:
sterk de botten hun botten versterken
In mijn vertaling:
Hij versterkt zijn botten (Vanuit Zen zou je vrijer kunnen vertalen ‘Hij zit als een rots’).
Het tweede vers luidt in mijn visie:
“De Wijze beoefent op natuurlijke wijze
een helende methode van beheersing (van het Zelf
Hij leegt zijn ‘Hart’, zijn denken/voelen
vult de ‘buik’,
verzwakt begeerte
versterkt zijn botten.
Een vergelijkbare interpretatie vindt u in de vertalingen van Julien, Brian Brown Walker en in de vertaling van de Hesshang Gong DDJ door Mansvelt Beck.
Zo is dit vers een aanwijzing voor meditatie en de juiste geesteshouding daarbij. Nogmaals, het gaat niet om het beheersen of besturen van de mensen of het volk maar omhet sleutelbegrip Zhi4, een genezende methode van beheersing van het Zelf.
Het ‘legen van het Hart’ is de essentie van meditatie waarin je het denken/voelen eerst als getuige beziet en uiteindelijk leegmaakt, laat vallen.
Hij vult de ‘buik’: bij Zen meditatie concentreer je je op je Hara, een energieknooppunt enkele centimeters onder de navel. Lao Zi verwijst verderop in de DDJ (H.12) nogmaals naar de ‘buik’: De Wijze hanteert een methode van helende zelfbeheersing en richt zich op de ‘buik’ en niet op het ‘oog’
Hij richt zich niet op ‘Dat maar vat ‘DIT’
De Wijze richt zich op de ‘Hara’ en niet op de zintuigen (het oog).
Het ‘verzwakken van begeerte’ staat eveneens centraal in de meditatieve tradities; het is essentieel in Lao Zi’s Qing Jing Jing maar ook in het Boeddhisme: “laat verlangen varen” (in het lied van Meester Tilopa).
Het ‘versterken van de botten’; dit ervaar je vanzelf bij meditatie door krachtig te ‘zitten’, te zitten als een rots (Zen)
Je zou ook kunnen spreken van het versterken van de Joriki-kracht (Zen).
Vers 3 regel 1
恆 heng2 consistent, constant, durend, permanent
使 shi3 maken, doen, veroorzaken
民 min2 mens, de mensen, volk, mensheid
無知 wu2zhi1 onwetend, dom, zonder kennis
無 wu2 zonder, geen, niets
欲 yu4 verlangen(s), wens(en), wil, begeerte
也 ye3 (pauze)
In de vertaling van Kristofer Schipper luiden de eerste regels van dit vers:
“Hij (de Wijze) zorgt ervoor dat het volk nooit iets weet of iets begeert,
In mijn vertaling:
Hij zorgt er durend voor dat hij als mens permanent
zonder kennis en verlangen is.
Dit sluit aan bij Lao Zi’s Nei Riyong Jing en Qing Jing Jing waarin de thema’s het loslaten van kennis en verlangen zijn.
Vrijer vertaald zou je kunnen zeggen: Hij let erop dat geleerdheid hem niet overmant (zie ook H.10 de toelichting)
Vers 3 regel 2
使 shi3 maken, doen, veroorzaken
夫 fu2 bijwoord, voegwoord
知 zhi1 weten, begrijpen, waarnemen
不 bú4 niet, geen, niet doen(de)
敢 gan3 durven, wagen, op het idee komen
弗 fú2 niet bereid, onwil
為 wéi2 handelen, doen, worden
而 ér2 en, toch, maar
已 yï3 (be)eindigen, zo is het!)
In de vertaling van Schipper:
En dat zij die over kennis beschikken, noch durven
noch in staat zijn te handelen
Hier geef ik de volgende vertaling van dit vers:
Door inzicht komt hij niet op het idee vanuit zijn ego
betrokken handelen en daar mee uit!
Vers 3 regel3
則 zé2 als gevolg, consequentie
無 wú2 zonder, geen, niets
不 bú4 niet, geen, niet doen(de)
治 zhi4 een methode van genezend (be)heersen
矣 yi3 (ik heb gezegd)
In de vertaling van Schipper:
Dat is alles
Dan is er niets wat niet goed bestuurd wordt
In de vertaling hier:
Door deze van deze methode van helende zelfbeheersing:
Er is niets wat niet gewoon, (als vanzelf) gebeurt
Alternatief: …gewoon, natuurlijkweg, volbracht wordt
Het derde vers luidt dan in mijn vertaling- als aanwijzing voor de praktijk van meditatie:
Hij zorgt ervoor dat hij als mens permanent zonder kennis en verlangen is
(Hij let erop dat geleerdheid hem niet overmant)
Door inzicht komt hij niet op het idee vanuit zijn ego
betrokken te handelen en daar mee uit!
Door deze methode van genezende zelfbeheersing:
is er niets wat niet gewoon, natuurlijkweg volbracht wordt